Lục độ

Lục độ là sáu hạnh đưa người tu “vượt sang bờ giác”: bố thí (cho đi), trì giới (giữ nếp sống lành), nhẫn nhục (kiên nhẫn chịu đựng), tinh tấn (siêng năng bền bỉ), thiền định (làm tâm an tĩnh) và trí tuệ (hiểu biết đúng thật). Đây là con đường thực hành cốt lõi của hạnh Bồ tát trong Đại thừa.

Gốc từ: “lục độ” ghép từ Hán–Việt — lục (六, sáu) và độ (度, đưa qua, vượt sang bờ bên kia). Tên Sanskrit ṣaṭpāramitā cũng vậy: ṣaṭ (sáu) và pāramitā (sự đến bờ kia, sự toàn hảo). Vì thế lục độ còn gọi là “sáu ba la mật” — sáu hạnh đưa từ bờ mê (sinh tử) sang bờ giác (giải thoát).

Ví dụ: giúp đỡ một người khó khăn là bố thí; giữ bình tĩnh khi bị hiểu lầm là nhẫn nhục; kiên trì học pháp dù mệt mỏi là tinh tấn. Sáu hạnh này không tách rời mà nâng đỡ nhau, và trí tuệ là ngọn đèn soi sáng để năm hạnh kia không lệch hướng.

Điều làm các hạnh này thành “ba la mật” (đến bờ kia) chính là tâm vô ngã đi kèm: bố thí mà không thấy có người cho, kẻ nhận và vật cho (gọi là “tam luân không tịch”) thì mới trọn vẹn, không dính mắc hay mong cầu đáp đền. Nhờ vậy lục độ vừa giúp ích cho người, vừa lặng lẽ tháo gỡ chính cái tôi bám chấp nơi mình — vừa lợi tha, vừa tự lợi cùng một lúc.