Bán Thác Ca
Pāli: Mahāpanthaka · Sanskrit: Mahāpanthaka
Một vị A-la-hán trong Thập bát La Hán, là người anh thông tuệ của Châu Lợi Bàn Đặc.
Vị thánh đệ tử của Đức Phật, được tôn xưng là Khai Tâm La Hán, một trong Thập bát La Hán (mười tám vị A-la-hán) thường được thờ trong các chùa. Tên gọi của ngài còn được phiên là Bán-thác-ca hay Đại Lộ Biên. Ngài là anh của tôn giả Châu Lợi Bàn Đặc (Cūḷapanthaka), hai anh em có căn cơ trái ngược nhau thú vị.
Gốc từ: Tên Pāli Mahāpanthaka ghép từ “mahā” (lớn, đại) và “panthaka” (con đường). Theo truyền thống, hai anh em được đặt tên gắn với “con đường” vì đều sinh ra dọc đường khi mẹ về quê; người anh là “đại lộ”, người em là “tiểu lộ”.
Trong tăng đoàn, Đại Bàn Đặc nổi tiếng thông minh, học rộng, sớm chứng quả và tinh thông giáo pháp. Câu chuyện về hai anh em thường được kể để nêu một bài học sâu sắc: người em Châu Lợi Bàn Đặc vốn chậm lụt, học mãi không thuộc nổi một bài kệ, nhưng nhờ Đức Phật dạy cách quán chiếu đơn giản mà cuối cùng vẫn chứng A-la-hán.
Ví dụ: Hình tượng hai anh em hay được dẫn để khích lệ người căn trí chậm: trí thông minh không phải điều kiện duy nhất để giác ngộ, mà sự kiên trì và phương pháp đúng mới quyết định.
Dễ nhầm: Nhiều người lẫn lộn Bán Thác Ca (người anh) với Châu Lợi Bàn Đặc (người em) vì tên gần giống nhau. Cần phân biệt: Mahāpanthaka là anh, học rộng; Cūḷapanthaka là em, vốn chậm hiểu nhưng về sau cũng đắc đạo.