Đại tháp Sanchi
Sanskrit: Sāñcī
Cụm bảo tháp cổ ở miền trung Ấn Độ, một trong những công trình Phật giáo còn nguyên vẹn và lâu đời bậc nhất.
Đại tháp Sanchi là một quần thể bảo tháp Phật giáo cổ nằm ở vùng Trung Ấn (nay thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ), tọa lạc trên một ngọn đồi. Đây là một trong những di tích kiến trúc Phật giáo còn được bảo tồn lâu đời và tương đối nguyên vẹn, gắn liền với công lao bảo trợ của vua A Dục.
Gốc từ: “Bảo tháp” (stūpa) vốn là kiến trúc dạng mái vòm úp, dùng để tôn trí xá lợi hoặc kỷ niệm một sự kiện thiêng.
Ngọn tháp chính ở Sanchi nổi bật với khối mái vòm bán cầu lớn, bao quanh là lan can và bốn cổng đá (toraṇa) chạm khắc tinh xảo. Các phù điêu trên cổng kể lại nhiều tích về cuộc đời Đức Phật và các chuyện Bản sinh. Một đặc điểm đáng chú ý là ở giai đoạn nghệ thuật ấy, Đức Phật thường được biểu thị qua các biểu tượng như bánh xe pháp, cây bồ-đề, dấu chân, ngai trống, thay vì tạc hình người trực tiếp.
Liên hệ: Sanchi là nguồn tư liệu quý để nghiên cứu nghệ thuật và đời sống Phật giáo Ấn Độ thời kỳ đầu, nay được công nhận là Di sản thế giới.
Dễ nhầm: Không nên cho rằng đây là nơi Đức Phật từng sống hay thuyết pháp. Sanchi là công trình tưởng niệm được dựng sau thời Phật, mang ý nghĩa thờ phụng và lưu giữ ký ức, chứ không phải một thánh tích gắn trực tiếp với hành trạng của Ngài.