Nhập Niết bàn

Nhập Niết bàn (hay nhập diệt) là cách nói trang trọng chỉ sự ra đi của Đức Phật hoặc một bậc đã giác ngộ khi xả bỏ thân xác. Vì các ngài đã dứt sạch phiền não, không còn bị sinh tử trói buộc, nên sự ra đi này được gọi là chứng nhập Niết bàn trọn vẹn — trạng thái tịch tịnh, an lạc tuyệt đối, không còn trở lại vòng luân hồi.

Gốc từ: “Niết bàn” phiên âm chữ nirvāṇa (Sanskrit; tiếng Pali là nibbāna), nghĩa đen là “thổi tắt, dập tắt” — như ngọn lửa được thổi cho tắt hẳn. Ở đây là dập tắt ngọn lửa tham, sân, si. “Nhập” (入) nghĩa là đi vào, chứng nhập; trường hợp Đức Phật xả thân còn gọi là “bát Niết bàn” (parinirvāṇa — Niết bàn trọn vẹn, hoàn toàn).

Ngày Đức Phật nhập Niết bàn được Phật tử tưởng niệm hằng năm, không phải với nỗi buồn mất mát thông thường, mà với lòng tri ân và nguyện noi theo con đường giác ngộ mà ngài đã chỉ dạy. Niết bàn cũng chính là Diệt đế — sự thật thứ ba trong Tứ Diệu Đế, mục tiêu mà toàn bộ con đường tu tập hướng tới.

Dễ nhầm: “nhập Niết bàn” không có nghĩa là rơi vào hư vô hay biến mất thành “không có gì”. Niết bàn là sự dập tắt ngọn lửa tham, sân, si và mọi khổ đau, là sự bình an tuyệt đối vượt khỏi ngôn từ mô tả — chứ không phải một cõi trống rỗng hay cái chết theo nghĩa thường tình. Cũng nên phân biệt: Đức Phật chứng Niết bàn ngay khi giác ngộ lúc còn sống; “nhập Niết bàn” ở đây nói về thời điểm ngài xả bỏ sắc thân.