Ngưu Đầu Mã Diện
Hai quỷ tốt đầu trâu mặt ngựa trong địa ngục, chuyên áp giải và hành tội theo quan niệm dân gian.
Ngưu Đầu Mã Diện là tên gọi hai vị quỷ tốt nơi địa ngục theo quan niệm dân gian chịu ảnh hưởng Phật giáo: một vị đầu trâu, một vị mặt ngựa. Chúng được mô tả là những kẻ canh giữ, chuyên áp giải các vong hồn và thi hành việc hành tội theo lệnh của Diêm vương.
Gốc từ: Ngưu đầu nghĩa là đầu trâu (ngưu là trâu/bò, đầu là đầu); mã diện nghĩa là mặt ngựa (mã là ngựa, diện là mặt). Hai cụm chỉ hình tướng nửa người nửa thú của hai quỷ tốt này.
Hình tượng Ngưu Đầu Mã Diện gắn với hệ thống địa ngục và tín ngưỡng nhân quả báo ứng đã hòa quyện giữa Phật giáo và văn hóa dân gian Á Đông. Trong các tích truyện, hai quỷ tốt này áp giải người vừa qua đời đến trước Diêm vương để phán xét nghiệp tội, rồi thi hành các hình phạt nơi địa ngục. Câu chuyện về chúng mang ý nghĩa răn dạy: khuyên người sống biết sợ tội ác, tin nhân quả, làm lành lánh dữ.
Ví dụ: Trong tranh tượng “thập điện Diêm vương” ở nhiều chùa, ta thường thấy hình ảnh quỷ đầu trâu, mặt ngựa áp giải tội nhân, nhằm cảnh tỉnh người xem.
Dễ nhầm: Hình tượng Ngưu Đầu Mã Diện chủ yếu thuộc về tín ngưỡng dân gian và văn học truyền kỳ, không phải giáo lý cốt lõi do Đức Phật thuyết. Phật giáo có nói đến các cảnh giới khổ và nghiệp báo, nhưng những nhân vật cụ thể như đầu trâu mặt ngựa mang nhiều màu sắc văn hóa địa phương. Nên hiểu chúng như biểu tượng nhắc nhở về nhân quả, không nên chấp chặt thành thực thể.