Con đường tơ lụa
Mạng lưới giao thương cổ nối Á - Âu, đồng thời là con đường lan truyền Phật giáo về phương Đông.
Con đường tơ lụa là tên gọi chung cho hệ thống các tuyến giao thương cổ nối Ấn Độ, Trung Á và Trung Hoa (và xa hơn tới Ba Tư, Địa Trung Hải). Tên gọi xuất phát từ mặt hàng tơ lụa Trung Hoa được trao đổi dọc tuyến đường, song hàng hóa, kỹ thuật và tư tưởng tôn giáo cũng theo đó lưu chuyển.
Gốc từ: Thuật ngữ “con đường tơ lụa” (tiếng Đức Seidenstraße) là cách gọi do học giả phương Tây đặt ra ở thời cận đại, không phải tên gọi cổ; tiếng Việt dịch sát nghĩa “tơ” và “lụa”.
Đối với Phật giáo, con đường tơ lụa là tuyến truyền bá chính đưa giáo pháp từ Ấn Độ qua các vùng Trung Á như Càn Đà La (Gandhāra), Khotan, Kucha rồi vào Trung Hoa. Các tăng sĩ, dịch giả và thương nhân mang theo kinh điển, tượng pháp và nghệ thuật Phật giáo. Nhiều trung tâm dịch kinh và hang động chùa chiền (như Đôn Hoàng) hình thành dọc tuyến đường, để lại di sản văn hóa - tôn giáo đồ sộ.
Ví dụ: Nhiều dịch giả lớn của Phật giáo Hán truyền, như Cưu Ma La Thập đến từ Kucha, đã theo con đường này vào Trung Hoa; ngược lại, Pháp Hiển và Huyền Trang đã đi trên các tuyến tương tự để sang Ấn Độ thỉnh kinh.
Dễ nhầm: Đây không phải một con đường đơn nhất mà là mạng lưới nhiều tuyến trên bộ và trên biển. Phật giáo lan truyền qua cả đường bộ lẫn đường biển, không chỉ riêng tuyến tơ lụa trên đất liền.