Luy Lâu
Trung tâm Phật giáo lâu đời bậc nhất ở Việt Nam, thuộc vùng Bắc Ninh ngày nay.
Luy Lâu là một tòa thành cổ và trung tâm hành chính, thương mại sầm uất thời Bắc thuộc, nằm ở vùng Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Đây được xem là trung tâm Phật giáo cổ nhất trên đất Việt, nơi đạo Phật theo chân các nhà sư và thương nhân từ Ấn Độ, Trung Á du nhập vào ngay từ những thế kỷ đầu Công nguyên.
Gốc từ: “Luy Lâu” (羸𨻻) là địa danh Hán–Việt, vốn là tên trị sở quận Giao Chỉ thời thuộc Hán.
Vị trí của Luy Lâu rất quan trọng trong lịch sử truyền bá Phật giáo: nhiều nhà nghiên cứu cho rằng trung tâm này hình thành sớm, thậm chí có phần trước cả các trung tâm lớn ở Trung Hoa. Vùng đất này gắn với hệ thống chùa Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) thờ các nữ thần mây, mưa, sấm, chớp — minh chứng cho sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian bản địa. Tương truyền các vị tăng sĩ như Khương Tăng Hội từng gắn bó với vùng đất này.
Ví dụ: Chùa Dâu (Diên Ứng tự) ở Thuận Thành, thờ Pháp Vân, được coi là một trong những ngôi chùa được dựng sớm nhất Việt Nam, nằm trong không gian văn hóa Luy Lâu.
Dễ nhầm: Đôi khi người ta hình dung Phật giáo vào Việt Nam hoàn toàn qua ngả Trung Hoa. Thực tế, qua Luy Lâu, một dòng truyền nhập trực tiếp từ Ấn Độ bằng đường biển đã có mặt rất sớm, cho thấy con đường du nhập đa chiều chứ không một chiều.