Tư đà hàm

Tư đà hàm, dịch nghĩa là bậc Nhất lai, là quả vị thứ hai trong bốn quả vị giải thoát của truyền thống Thanh văn (sau Tu đà hoàn và trước A na hàm, A la hán). “Nhất lai” nghĩa là chỉ còn trở lại cõi dục thêm một lần nữa rồi mới hoàn toàn giải thoát.

Gốc từ: Pāli sakadāgāmi — sakad (một lần) cộng āgāmi (trở lại, đến lại), tức “bậc còn trở lại một lần”. Hán Việt phiên âm “Tư đà hàm” và dịch ý “Nhất lai” (một lần trở lại).

Ở quả vị này, hành giả đã đoạn trừ phần lớn phiền não và làm yếu nhẹ hẳn tham, sân còn sót lại. Đây là một cột mốc cho thấy sự tu tập có những chặng tiến bộ rõ ràng, mỗi bước lại nhẹ bớt sự ràng buộc với vòng sinh tử, chứ giác ngộ không phải chuyện xảy ra đột ngột một lần.

Bốn quả vị Thanh văn — Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, A la hán — được phân định theo mức độ đoạn trừ các trói buộc (kiết sử) trong tâm, cũng tức là mức độ vơi đi của tham–sân–si. Cách trình bày từng bậc như vậy phản ánh tinh thần thực nghiệm của con đường Giới – Định – Tuệ: tiến bộ được đo bằng việc phiền não vơi đi thật sự, chứ không mơ hồ.

Liên hệ: mỗi quả vị là một sự nhẹ gánh có thật của nội tâm, cho thấy công phu tu tập đem lại kết quả tương xứng, từng bước đưa hành giả đến gần tự do trọn vẹn.

Dễ nhầm: “còn trở lại một lần” không phải một bản án hay sự thiếu sót, mà là dấu hiệu hành giả đã đi được phần lớn chặng đường. Cũng không nên hiểu các quả vị như những “cấp bậc” để so đo hơn kém; chúng chỉ là cách mô tả nội tâm ngày càng vơi nhẹ phiền não.