Phất trần

Phất trần là một dụng cụ gồm một chùm lông thú hoặc sợi (gai, lông đuôi ngựa…) gắn vào một cán cầm, vốn dùng để phủi bụi. Trong thiền môn, phất trần vượt khỏi công dụng đời thường để trở thành một pháp khí mang ý nghĩa biểu tượng, thường gắn với hình ảnh bậc trưởng lão, thiền sư và được dùng trong các nghi lễ.

Gốc từ: “Phất” nghĩa là phủi, quét nhẹ; “trần” nghĩa là bụi bặm. “Phất trần” tức vật dùng để phủi bụi, cũng hàm ý phủi sạch bụi phiền não nơi tâm.

Trong văn hóa Phật giáo và Thiền tông, phất trần thường xuất hiện trên tay các vị thiền sư khi thượng đường thuyết pháp, đối đáp công án. Hình ảnh giơ phất trần, dựng phất trần hay phất một cái đôi khi được dùng như một cử chỉ khai thị, chỉ thẳng tâm tánh ngoài lời nói. Vì ý nghĩa thanh cao đó, phất trần trở thành biểu tượng cho uy nghi và đạo phong của bậc tôn túc.

Liên hệ: Cùng với tích trượng và chuỗi hạt, phất trần là một trong những vật tượng trưng quen thuộc gắn với hình ảnh người tu hành.

Dễ nhầm: Phất trần là pháp khí mang tính biểu tượng và nghi lễ, không phải “bảo bối” có thần lực; trong các giai thoại thiền, hành động dùng phất trần cốt để khơi gợi sự tỉnh ngộ, không nên hiểu theo nghĩa thần thông. Phất trần cũng khác với cây quạt hay cây gậy tuy đôi khi cùng xuất hiện trong nghi lễ thiền môn.