Kỳ Bà

Kỳ Bà là danh y sống vào thời Đức Phật, được xem là một trong những thầy thuốc tài giỏi nhất đương thời. Ông là ngự y của vua Tần Bà Sa La nước Ma Kiệt Đà, từng chữa bệnh cho nhiều bậc vương giả và cho chính Đức Phật cùng tăng đoàn. Là một cư sĩ thuần thành, ông dùng nghề y của mình để hộ trì Phật pháp, chăm sóc sức khỏe cho chúng tăng.

Gốc từ: Tên Pāli Jīvaka liên hệ với jīva (sự sống, sinh mạng), có thể hiểu là “người (đem lại) sự sống” — rất hợp với nghề thầy thuốc. Phiên âm Hán–Việt thành Kỳ Bà.

Trong lịch sử tăng đoàn, Kỳ Bà là hình ảnh tiêu biểu cho người cư sĩ tại gia đóng góp cho đạo bằng chính chuyên môn thế tục. Việc ông chăm sóc tăng chúng còn liên quan đến sự hình thành một số quy định về y dược và vệ sinh trong giới luật, cho thấy đời sống tu hành không tách rời việc giữ gìn thân thể. Ông cũng cúng dường vườn xoài của mình làm nơi Phật và chúng tăng cư trú.

Ví dụ: Kinh sách lưu lại nhiều câu chuyện ông chẩn trị các ca bệnh nan giải bằng phương pháp khéo léo; trong đó việc ông chăm sóc Đức Phật khi ngài có bệnh được nhắc đến như biểu hiện của lòng tận tụy đối với Tam bảo.

Dễ nhầm: Kỳ Bà là một cư sĩ thầy thuốc, không phải một vị tỳ kheo xuất gia hay một vị Phật/Bồ-tát về y dược. Cũng không nên đồng nhất ông với hình tượng “Dược Sư” trong Đại thừa, vốn là một vị Phật khác hẳn.