Như Lai thiền
Pháp thiền tu theo thứ lớp giáo lý kinh điển do Đức Phật dạy, phân biệt với lối thiền của các Tổ sư.
Như Lai thiền chỉ pháp thiền y theo thứ lớp giáo lý, kinh điển mà Đức Phật (Như Lai) đã dạy, có lộ trình tu chứng từ thấp đến cao. Thuật ngữ này thường được nêu để phân biệt với Tổ sư thiền — lối thiền “trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật” của Thiền tông, không lập văn tự, dùng công án, thoại đầu.
Gốc từ: Như Lai là một danh hiệu của Phật (nghĩa “bậc đến như thế / đến từ chân như”); thiền phiên âm từ dhyāna (tịnh lự, định tâm). Như Lai thiền tức “thiền theo lời Như Lai dạy”.
Sự phân biệt Như Lai thiền và Tổ sư thiền nổi bật trong truyền thống Thiền tông Trung Hoa, gắn với những thiền sư nhấn mạnh chỗ ngộ vượt ngoài thứ lớp giáo lý. Trong cách nhìn này, Như Lai thiền chỉ con đường tu định và quán theo các kinh, có cấp bậc thiền chi, còn Tổ sư thiền chỉ thẳng tâm tánh, lấy sự khế ngộ làm chính. Tuy vậy, nhiều bậc thầy cũng nhắc rằng hai bên không hề mâu thuẫn, đều quy về một mục đích giác ngộ.
Liên hệ: Cách phân chia này phản ánh đặc trưng của Thiền tông trong việc đề cao sự truyền tâm ngoài giáo điển, đồng thời vẫn tôn trọng kinh giáo làm nền.
Dễ nhầm: Đừng hiểu “Như Lai thiền” là thấp kém hơn Tổ sư thiền hay ngược lại; cách dùng và đánh giá thay đổi tùy ngữ cảnh và tông phái. Cũng đừng nhầm Như Lai thiền với “Như Lai tạng” — một là pháp tu, một là học thuyết về Phật tính.