Bồ Đề Lưu Chi
Sanskrit: Bodhiruci
Một dịch giả lớn gốc Ấn Độ thời Nam–Bắc triều, có công chuyển nhiều kinh luận Đại thừa sang chữ Hán.
Bồ Đề Lưu Chi (Bodhiruci) là một vị Tam tạng pháp sư gốc Bắc Ấn Độ, hoạt động ở Trung Hoa vào thời Bắc Ngụy (giai đoạn Nam–Bắc triều). Ngài thuộc lớp các dịch giả ngoại quốc đến Trung Hoa mang theo kinh điển và tham gia công trình phiên dịch quy mô lớn, góp phần truyền bá tư tưởng Đại thừa vào Hán địa.
Gốc từ: Bồ Đề Lưu Chi là phiên âm tên Bodhiruci; bodhi nghĩa là giác ngộ, ruci nghĩa là ánh sáng, sự ưa thích, có thể hiểu chung là “ánh sáng giác ngộ”.
Đóng góp của Bồ Đề Lưu Chi tập trung ở việc dịch nhiều kinh luận Đại thừa và tài liệu thuộc hệ Du-già hành (Yogācāra, tức học phái về duy thức), giúp tư tưởng tâm thức và A-lại-da thức được giới thiệu vào Trung Hoa. Một số nguồn truyền thống còn gắn việc truyền bá pháp môn Tịnh độ ở Trung Hoa với ảnh hưởng từ những bản dịch và sự khuyến hóa của Ngài, dù chi tiết các giai thoại cần được nhìn nhận thận trọng.
Ví dụ: Công việc của Bồ Đề Lưu Chi diễn ra trong các “dịch trường”, nơi nhiều người cùng hợp tác: người đọc bản gốc, người chuyển ngữ, người nhuận sắc văn Hán, theo lối tổ chức phiên dịch đặc trưng thời bấy giờ.
Dễ nhầm: Trong lịch sử dịch kinh Trung Hoa có nhiều vị mang tên gần giống hoặc trùng âm Hán–Việt; cần dựa vào niên đại, triều đại và các bản dịch cụ thể để xác định đúng vị Bồ Đề Lưu Chi đời Bắc Ngụy này.