Thiền phái Thảo Đường
Một dòng thiền Phật giáo Việt Nam thời Lý, nổi bật ở khuynh hướng kết hợp thiền và niệm Phật.
Thiền phái Thảo Đường là một trong ba dòng thiền lớn của Phật giáo Việt Nam thời Lý, do thiền sư Thảo Đường khai sáng vào khoảng giữa thế kỷ 11. Theo sử liệu, Thảo Đường vốn là một thiền sư gốc Trung Hoa, theo thầy sang Chiêm Thành rồi được đưa về Thăng Long, sau được vua Lý Thánh Tông tôn làm Quốc sư và cho mở dòng truyền thừa.
Đặc điểm: Dòng Thảo Đường nổi bật ở khuynh hướng dung hợp Thiền và Tịnh độ, tức kết hợp công phu thiền quán với pháp môn niệm Phật. Khuynh hướng này chịu ảnh hưởng tư tưởng “Thiền–Tịnh song tu” của Phật giáo Trung Hoa đương thời, tiêu biểu là tinh thần của Vĩnh Minh Diên Thọ.
Về phương diện lịch sử, điểm đặc biệt của Thảo Đường là nhiều thế hệ truyền thừa có sự tham gia của vua chúa và quý tộc nhà Lý, cho thấy mối liên hệ gần gũi giữa Phật giáo và triều đình. Tuy nhiên, do gắn nhiều với tầng lớp trên và không bám rễ sâu trong dân chúng, dòng này không lan rộng và sớm mai một hơn so với hai dòng còn lại.
Liên hệ: Cùng thời, Phật giáo Việt Nam còn hai dòng thiền lớn là Tỳ Ni Đa Lưu Chi và Vô Ngôn Thông. Đến đời Trần, các dòng thiền dần hợp nhất, hình thành Thiền phái Trúc Lâm.
Dễ nhầm: “Thảo Đường” ở đây là tên hiệu của vị thiền sư khai phái, không phải tên một ngôi chùa hay địa danh. Cần phân biệt với am Thảo Đường (nơi ở đơn sơ) trong văn thơ.