Niệm thiên
Pāli: devatānussati
Pháp tu tưởng nhớ đến các đức lành như tín, giới, bố thí, trí tuệ vốn đưa chúng sinh sinh lên cõi trời. Đây là một trong mười đề mục tùy niệm.
Niệm thiên (Thiên tùy niệm) là pháp tu tưởng nhớ đến chư thiên và những đức tính lành đã đưa các vị ấy sinh về cõi trời, nhằm sách tấn và nâng cao tâm mình. Đây là một trong mười tùy niệm (mười đề mục quán niệm) được nêu trong truyền thống thiền Phật giáo.
Gốc từ: Pāli devatānussati: devatā nghĩa là “chư thiên, hàng trời”, anussati là “tùy niệm, nhớ nghĩ lặp đi lặp lại”; gộp lại là “tùy niệm về chư thiên”.
Trong Thanh Tịnh Đạo, niệm thiên được giải thích không phải là cầu khẩn chư thiên, mà là lấy chư thiên làm chứng nhân để soi xét: chư thiên sinh thiên nhờ có tín, giới, văn (đa văn), thí (bố thí), tuệ; nay nơi ta cũng có những đức ấy. Quán như vậy khiến tâm hoan hỷ, thanh tịnh, vững niềm tin nơi nhân quả thiện lành. Pháp này thường được xếp cùng nhóm với niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, vốn là những đề mục nuôi dưỡng tín tâm và an định.
Ví dụ: Hành giả tự nhắc: “Chư thiên có lòng tin, giữ giới, rộng bố thí nên sinh thiên; ta cũng đang vun bồi những đức ấy”, nhờ đó tâm phấn chấn, bớt giải đãi.
Dễ nhầm: Niệm thiên không phải là cầu xin hay thờ phụng thần linh để được ban phước; trọng tâm là quán chiếu các đức lành nơi chính mình lấy chư thiên làm gương, một pháp tu nội tâm theo tinh thần nhân quả.