Sơ chuyển pháp luân
Sanskrit: Dharmacakrapravartana
Buổi thuyết pháp mở đầu sự nghiệp hoằng hóa của Đức Phật, đánh dấu lần đầu giáo pháp được truyền ra thế gian.
Sơ chuyển pháp luân là bài pháp đầu tiên Đức Phật giảng sau khi thành đạo, tại Vườn Nai (Lộc Uyển, Sarnath) gần thành Ba-la-nại. Người nghe là năm vị tu sĩ từng tu khổ hạnh cùng Ngài, thường gọi là năm anh em Kiều Trần Như (nhóm Kondañña). Đây được xem là thời khắc khai sinh đầy đủ của Tam Bảo: có Phật, có Pháp và bắt đầu có Tăng.
Gốc từ: “Sơ” là đầu tiên; “chuyển pháp luân” nghĩa là “lăn bánh xe pháp” (dharma-cakra), ví giáo pháp như bánh xe lăn đi khắp nơi, nghiền phá vô minh phiền não.
Nội dung cốt lõi của bài pháp là Tứ Diệu Đế (khổ, tập, diệt, đạo) và Trung đạo, con đường tránh hai cực đoan hưởng lạc và ép xác khổ hạnh. Trong khi nghe pháp, tôn giả Kiều Trần Như chứng được pháp nhãn, trở thành vị đệ tử xuất gia đầu tiên đắc quả. Sự kiện này có ý nghĩa nền tảng: toàn bộ giáo lý Phật giáo về sau đều khai triển từ khung Tứ Diệu Đế được nêu tại đây.
Ví dụ: Bài kinh ghi lại buổi giảng này thường được gọi là Kinh Chuyển Pháp Luân; ngày kỷ niệm sự kiện được nhiều truyền thống Phật giáo tổ chức trang trọng hằng năm.
Dễ nhầm: “Chuyển pháp luân” không chỉ riêng buổi giảng đầu tiên; về sau giáo lý phân thành “ba thời chuyển pháp luân”. Nhưng khi nói Sơ chuyển pháp luân thì chỉ đích danh lần thuyết pháp khởi đầu ở Vườn Nai cho năm anh em Kiều Trần Như.