Tâm sinh vạn pháp
Muôn sự muôn vật trên đời đều khởi sinh từ tâm; cảnh do tâm mà hiện.
Tâm sinh vạn pháp là một câu cô đọng diễn tả tư tưởng cốt lõi của Phật giáo Đại thừa: mọi hiện tượng (vạn pháp) mà ta nhận biết đều không tách rời khỏi tâm. Cảnh đẹp hay xấu, vui hay khổ, không hoàn toàn nằm sẵn ở bên ngoài, mà phần lớn do tâm phân biệt, đặt tên, gán giá trị mà thành.
Gốc từ: tâm (心) là tâm thức, sinh (生) là sinh khởi, vạn pháp (萬法) là muôn pháp, tức tất cả các hiện tượng. Câu này thường đi liền với câu sau “tâm diệt vạn pháp diệt” để nhấn mạnh sự tùy thuộc của cảnh vào tâm.
Về mặt giáo lý, ý này gắn chặt với tư tưởng Duy thức và câu kinh “Nhất thiết duy tâm tạo” (tất cả do tâm tạo). Theo Duy thức học, thế giới mà ta kinh nghiệm là sự biến hiện của thức, trong đó A-lại-da thức giữ chủng tử và làm nền cho các pháp hiện khởi. Vì vậy chuyển hóa được tâm thì chuyển hóa được cách thế giới hiện ra với mình.
Ví dụ: Cùng một cơn mưa, người nông dân đang hạn hán thì thấy là phước, người đi chơi xa lại thấy là phiền; cảnh mưa thì một, nhưng “pháp” vui hay buồn lại sinh từ tâm mỗi người.
Dễ nhầm: Câu này dễ bị hiểu thành chủ nghĩa duy tâm cực đoan kiểu “ngoài tâm không có gì cả, mọi thứ chỉ do tôi tưởng tượng”. Phật giáo không phủ nhận sự có mặt của các duyên bên ngoài; điểm nhấn là ở chỗ tâm đóng vai trò quyết định trong việc nhận thức, đánh giá và tạo nghiệp, chứ không phải bảo rằng vật chất hoàn toàn không tồn tại.