A Đề Sa (Atisha)
Sanskrit: Atiśa
Đại sư Phật giáo Ấn Độ thế kỷ 11 sang Tây Tạng chấn hưng Phật pháp, đặt nền cho dòng Kadam và truyền thống Lamrim.
A Đề Sa (Atisha) là một đại sư Phật giáo người Ấn Độ sống vào thế kỷ 11, được mời sang Tây Tạng để chấn hưng và chỉnh đốn Phật pháp trong thời kỳ giáo pháp tại đây suy yếu, lẫn lộn. Ngài là nhân vật then chốt trong giai đoạn phục hưng Phật giáo Tây Tạng.
Gốc từ: Tên tiếng Phạn thường viết là Atiśa (cũng có dạng Atisha); tên đầy đủ của ngài là Dīpaṃkara Śrījñāna. Hán–Việt phiên âm là “A Đề Sa”.
A Đề Sa nổi tiếng với tác phẩm Bồ Đề Đạo Đăng Luận (ngọn đèn soi đường giác ngộ), trình bày thứ lớp tu tập theo căn cơ ba hạng người, đặt nền móng cho thể loại Lamrim (Đạo thứ đệ) về sau. Ngài nhấn mạnh việc nương tựa bậc thầy, giữ giới, phát Bồ-đề tâm và tu tập tuần tự. Hệ truyền thừa do ngài và các đệ tử khởi lập được gọi là dòng Kadam, về sau ảnh hưởng sâu đậm đến phái Cách-lỗ (Gelug).
Liên hệ: Tư tưởng “đạo thứ đệ” của A Đề Sa giúp người tu có một lộ trình rõ ràng, nối kết toàn bộ giáo pháp thành một con đường nhất quán từ nền tảng đến giác ngộ.
Dễ nhầm: A Đề Sa là người Ấn Độ sang hoằng pháp ở Tây Tạng, không phải một vị tổ bản địa Tây Tạng. Niên đại và sự kiện cụ thể trong cuộc đời ngài được ghi chép theo truyền thống Tây Tạng, nên một số chi tiết có thể khác nhau giữa các nguồn.