Hoàng Bá Hy Vận
Thiền sư đời Đường, thầy của Lâm Tế Nghĩa Huyền, để lại tác phẩm 'Truyền Tâm Pháp Yếu'.
Hoàng Bá Hy Vận là một thiền sư lỗi lạc đời Đường, thuộc dòng Thiền của Mã Tổ Đạo Nhất qua Bách Trượng Hoài Hải. Ngài hoằng pháp tại núi Hoàng Bá nên người đời lấy tên núi mà gọi. Ngài là thầy của Lâm Tế Nghĩa Huyền — vị tổ khai sáng Lâm Tế tông, một trong những tông phái Thiền có ảnh hưởng sâu rộng nhất về sau.
Gốc từ: “Hoàng Bá” (黃檗) là tên ngọn núi nơi ngài trụ trì; “Hy Vận” (希運) là pháp danh. Người sau quen gọi gộp cả tên núi và pháp danh.
Tư tưởng của ngài tập trung vào “nhất tâm” — tất cả chư Phật và chúng sinh chỉ là một tâm, ngoài tâm không có pháp nào khác. Ngài chủ trương buông bỏ mọi tìm cầu hướng ngoại, không dính mắc vào văn tự khái niệm để trực nhận bản tâm. Lời dạy của ngài được ghi lại trong Truyền Tâm Pháp Yếu và Uyển Lăng Lục, là những bản văn Thiền quan trọng.
Ví dụ: Giai thoại nổi tiếng kể việc Lâm Tế ba lần đến hỏi đạo đều bị Hoàng Bá đánh, nhờ đó mà bừng ngộ. Lối dạy nghiêm khắc, dứt khoát này về sau trở thành đặc trưng của thiền phong Lâm Tế.
Dễ nhầm: Tên “Hoàng Bá” là gọi theo núi, không phải họ của ngài; và cần phân biệt thiền sư Hoàng Bá Hy Vận đời Đường với những vị mang địa danh tương tự ở các thời khác.