Biến dịch sinh tử

Biến dịch sinh tử là một trong hai loại sinh tử mà giáo lý Đại thừa phân biệt, đối lại với phần đoạn sinh tử. Đây là sinh tử vi tế, dành cho các bậc thánh (như A-la-hán, Bích-chi Phật, Bồ-tát đã ra khỏi tam giới): các ngài không còn thọ thân thô do nghiệp phiền não trong sáu nẻo, nhưng vẫn còn sự chuyển biến vi tế của thân và trí cho đến khi thành Phật.

Gốc từ: “Biến dịch” nghĩa là thay đổi, chuyển hóa; “sinh tử” là vòng sống chết. Ý chỉ thứ “sinh tử” diễn ra dưới dạng chuyển biến tế nhị, từng phần.

Theo Duy thức, biến dịch sinh tử do vô minh trụ địa (gốc vô minh vi tế còn sót) làm duyên và do nguyện lực, bi nguyện của bậc thánh giữ thân lại để tu hành và độ sinh. Khác với phần đoạn sinh tử — sinh tử thô của phàm phu, có thân mạng “từng đoạn” rõ ràng do nghiệp hữu lậu — biến dịch sinh tử không có sự gián đoạn thân mạng thô, mà là sự “thay cũ đổi mới” dần dần của quả báo cho đến khi rốt ráo viên mãn.

Liên hệ: Đoạn trừ hết phần đoạn sinh tử là thoát khỏi luân hồi tam giới; đoạn trừ cả biến dịch sinh tử mới là quả vị Phật rốt ráo.

Dễ nhầm: Biến dịch sinh tử không phải là tiếp tục luân hồi đau khổ như phàm phu. Đây là sự chuyển hóa hướng đến giác ngộ viên mãn nơi các bậc đã giải thoát, không còn bị nghiệp lực phiền não ràng buộc.