Định

Định là trạng thái tâm an tĩnh, tập trung và không tán loạn, khi sự chú ý được gom lại một chỗ thay vì chạy theo trăm mối lo. Cùng với Giới (sống đạo đức) và Tuệ (trí tuệ), Định là một trong ba phần cốt lõi của con đường tu, làm nền tảng để trí tuệ phát sinh.

Gốc từ: chữ Pāli samādhi (cũng dùng trong tiếng Phạn) bắt nguồn từ ý “gom lại, đặt vững vào một chỗ” — diễn tả tâm được thu nhiếp, an trú vững vàng trên một đối tượng thay vì phân tán.

Tâm tán loạn giống mặt nước gợn sóng, không soi rõ vật gì; tâm có định như mặt nước lặng, phản chiếu trong suốt. Vì thế trong Giới – Định – Tuệ, định là chiếc cầu nối: nhờ giữ giới mà tâm bớt hối loạn nên dễ định, và nhờ định mà tuệ quán chiếu vô thường, vô ngã mới sắc bén.

Ví dụ: khi chú tâm trọn vẹn vào hơi thở hay vào việc đang làm, lòng bớt bồn chồn và đầu óc sáng rõ hơn hẳn, đó là hương vị ban đầu của định. Người đọc sách mà tâm an cũng nhớ và hiểu sâu hơn người vừa đọc vừa lo ra.

Dễ nhầm: định không phải mục đích cuối cùng, cũng không phải trạng thái đờ đẫn hay trống rỗng vô tri. Sự an tĩnh ấy chỉ quý khi trở thành bệ đỡ cho tuệ quán chiếu. Trong thực hành: không cần ngồi yên thật lâu, chỉ cần mỗi ngày dành vài phút đặt trọn tâm vào một việc đơn giản (theo dõi hơi thở, rửa bát, đi bộ) cũng đã là tập nuôi định.