Bất hại

Bất hại là một tâm sở thiện trong bảng phân loại tâm của Duy thức và A-tỳ-đàm, chỉ trạng thái tâm không muốn tổn não, không gây khổ đau cho chúng sinh. Nó là mặt tâm lý cụ thể của lòng bi (thương xót trước nỗi khổ của kẻ khác).

Gốc từ: Tiếng Phạn avihiṃsā (Pāli cũng vậy): tiếp đầu ngữ a- nghĩa là “không”, hiṃsā nghĩa là “sự làm hại, gây tổn thương”; gộp lại là “không làm hại”. Hán dịch là “bất hại”.

Trong hệ thống mười một tâm sở thiện của Duy thức, bất hại được nêu riêng để nhấn mạnh chiều hành động không gây tổn hại, phân biệt với tâm “vô sân” (không nóng giận). Bất hại liên hệ trực tiếp với giới bất sát và với hạnh từ bi của Bồ tát đạo. Trong các truyền thống Ấn Độ, nguyên lý này (ahiṃsā) còn là một giá trị đạo đức nền tảng, được Phật giáo tiếp thu và đặt trong khung tu tâm.

Ví dụ: Một người dừng tay không giẫm lên đàn kiến, chọn đi vòng để tránh hại chúng, là biểu hiện đời thường của tâm sở bất hại.

Dễ nhầm: Bất hại và vô sân gần nhau nhưng không đồng nhất: vô sân là không khởi tâm giận ghét, còn bất hại nghiêng về không nỡ gây khổ, gắn với lòng bi. Một người có thể không giận nhưng vẫn cần nuôi dưỡng thêm tâm bất hại để thật sự nâng đỡ chúng sinh.