Tử thi quán

Tử thi quán là một pháp thiền quán cổ xưa, trong đó hành giả quán tưởng (hoặc xưa kia trực tiếp quán sát nơi mộ địa) các giai đoạn một thi thể dần dần phân hủy, qua đó thấm thía lẽ vô thường của thân và làm nguội lạnh lòng tham ái, dục vọng đối với sắc thân.

Gốc từ: Pāli navasīvathika ghép từ nava (chín) và sīvathika (nghĩa địa, bãi tha ma) - tức “chín tướng nơi mộ địa”, chỉ chín giai đoạn quán sát tử thi. “Tử thi quán” là cách dịch theo nghĩa.

Pháp này thuộc phần quán thân trong Tứ niệm xứ, và là một dạng của bất tịnh quán. Hành giả lần lượt quán chín tướng: thây mới chết phình trương, đổi màu, rữa nát, bị chim thú ăn, chỉ còn bộ xương dính máu thịt, xương rời rạc, xương trắng, xương mục thành bột… Mỗi tướng là một bài học sống động: thân thể đẹp đẽ mình đang ái luyến rồi cũng đi đến kết cục như vậy.

Ví dụ: Truyền thống ghi nhận pháp quán bất tịnh và tử thi đặc biệt hữu hiệu để đối trị lòng tham sắc dục mạnh; thấy rõ thực tướng của thân thì tham đắm tự lắng.

Dễ nhầm: Pháp này dễ bị hiểu là chán ghét, ghê tởm thân xác một cách bệnh hoạn. Mục đích thật sự là thấy đúng vô thường, buông tham, đưa tới tâm xả ly an tịnh; nếu hành sai thành chán đời, sợ hãi thì cần điều chỉnh, và truyền thống khuyên nên tu dưới sự hướng dẫn của thầy.