Tinh tấn ba la mật

Tinh tấn ba la mật là hạnh siêng năng được đưa tới mức trọn vẹn, không còn lẫn nóng vội hay mong cầu. Đó là sự bền bỉ êm ả, làm điều lành đều đặn mà không bỏ cuộc khi gặp khó, cũng không chùn lại khi thấy chặng đường còn dài.

Gốc từ: “tinh tấn” (精進) nghĩa là chuyên ròng tiến tới, dốc sức không lười nhác; “ba la mật” phiên âm từ pāramitā, thường giải là đến bờ bên kia — tức thực hành tới chỗ viên mãn, vượt khỏi bờ mê sang bờ giác.

Tinh tấn là một trong sáu ba la mật của hạnh Bồ tát, và cũng là một chi của Bát Chánh Đạo (chánh tinh tấn). Trong nếp Giới – Định – Tuệ, tinh tấn là dòng nhựa sống thấm khắp: không có nỗ lực bền bỉ thì giới khó giữ, định khó thành, tuệ khó sáng. Nó là điều kiện (duyên) nuôi mọi thiện pháp lớn lên.

Ví dụ: một người phát nguyện mỗi ngày ngồi tĩnh tâm mười phút, kiên trì suốt nhiều năm dù mệt hay chán, không phô trương cũng không thúc ép bản thân quá mức. Hoặc người làm việc thiện một cách lặng lẽ, đều đặn năm này qua năm khác. Sự đều đặn nhẹ nhàng và lâu dài ấy chính là tinh thần của tinh tấn ba la mật.

Dễ nhầm: tinh tấn không phải là gồng sức hay làm việc đến kiệt quệ. Nỗ lực thái quá sinh căng thẳng, còn buông lơi thì giải đãi; tinh tấn đúng nghĩa là khoảng giữa — siêng mà thư thái, như người lên dây đàn vừa đủ căng để phát ra tiếng hay. Nhờ vậy hạnh này nuôi được lâu dài mà không tự làm khổ mình.