Nguyệt Xứng
Sanskrit: Candrakīrti
Một luận sư Phật giáo Ấn Độ, người bảo vệ và khai triển tư tưởng Trung quán của Long Thọ theo lối lập luận quy mậu.
Nguyệt Xứng (khoảng thế kỷ VII) là một luận sư Phật giáo Ấn Độ thuộc học phái Trung quán (Madhyamaka), được xem là người tiêu biểu của nhánh Cụ duyên (Prāsaṅgika). Ông nổi tiếng với những tác phẩm chú giải và khai triển tư tưởng tánh Không của Bồ-tát Long Thọ.
Gốc từ: Tên Phạn Candrakīrti gồm candra (mặt trăng) + kīrti (danh tiếng, vinh quang), Hán dịch sát nghĩa là “Nguyệt Xứng” — vầng danh tiếng sáng như trăng.
Trong lịch sử tư tưởng Trung quán, Nguyệt Xứng đại diện cho lập trường quy mậu luận chứng: thay vì tự lập một luận thức khẳng định, ngài chỉ truy theo tiền đề của đối phương để vạch ra mâu thuẫn nội tại, từ đó hiển bày rằng mọi pháp đều vô tự tính. Lập trường này đối lập với nhánh Tự lập (Svātantrika) gắn với Thanh Biện. Tác phẩm tiêu biểu của ngài gồm Minh cú luận (chú giải Trung luận) và Nhập Trung luận.
Liên hệ: Tư tưởng của Nguyệt Xứng có ảnh hưởng đặc biệt sâu rộng trong Phật giáo Tây Tạng, nơi nhánh Cụ duyên của ngài được nhiều truyền thống xem là cách diễn giải Trung quán chuẩn mực nhất.
Dễ nhầm: Nguyệt Xứng không phải người sáng lập Trung quán — đó là Long Thọ; ngài là người chú giải và bảo vệ học thuyết ấy. Cũng cần phân biệt ngài với các nhân vật khác có tên gần giống trong lịch sử Phật giáo Ấn Độ và Mật giáo.