Phần đoạn sinh tử
Sinh tử có kỳ hạn và hình hài thô của phàm phu trong ba cõi, đối lại với sinh tử vi tế của các bậc thánh.
Phần đoạn sinh tử là loại sinh tử của phàm phu còn trôi lăn trong tam giới (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới): mỗi đời có “phần” (kỳ hạn dài ngắn của tuổi thọ) và “đoạn” (hình hài, thân tướng nhất định), hết một đời thì thân này hoại, theo nghiệp mà thọ thân khác. Đây là sinh tử “có ranh giới, có đoạn khúc” mà mọi chúng sinh chưa giải thoát đều chịu.
Gốc từ: “Phần đoạn” (分段) — phần (phần hạn, kỳ hạn tuổi thọ) + đoạn (đoạn khúc, hình thân giới hạn); chỉ thân mạng có giới hạn rõ ràng từng đời.
Phật giáo Đại thừa phân sinh tử thành hai loại: phần đoạn sinh tử của phàm phu, do nghiệp hữu lậu và phiền não chiêu cảm; và biến dịch sinh tử — loại sinh tử vi tế, không còn thân thô có kỳ hạn, mà là sự chuyển biến tinh tế trên đường tu của các bậc thánh (như A-la-hán, Bồ-tát) chưa thành Phật viên mãn. Hiểu sự phân chia này giúp thấy rằng đoạn được phần đoạn sinh tử mới chỉ là bước đầu; con đường Bồ-tát còn phải vượt cả biến dịch sinh tử để đến quả Phật.
Ví dụ: Một đời người sinh ra, già, bệnh, chết rồi tái sinh theo nghiệp chính là một vòng phần đoạn sinh tử điển hình.
Dễ nhầm: Chấm dứt phần đoạn sinh tử (như quả A-la-hán) chưa phải là giác ngộ tối hậu của Phật; vẫn còn biến dịch sinh tử vi tế cần vượt qua theo quan điểm Đại thừa.