Lục phàm tứ thánh

Lục phàm tứ thánh là cách trình bày mười pháp giới — mười loại cảnh giới sinh tồn của chúng sinh — chia thành hai nhóm: sáu cõi phàm còn trôi lăn trong luân hồi và bốn bậc thánh đã ra khỏi hoặc đang vượt thoát sinh tử.

Gốc từ: “Lục phàm” (六凡) là sáu cõi phàm; “tứ thánh” (四聖) là bốn quả thánh. Phàm chỉ chúng sinh chưa giác ngộ, còn bị nghiệp lực chi phối; thánh chỉ bậc đã đạt trí tuệ giải thoát.

Sáu cõi phàm (lục đạo) gồm: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh (ba đường ác), a-tu-la, người và trời. Chúng sinh trong sáu cõi này tùy nghiệp thiện ác mà thăng trầm, sống chết xoay vần không dứt. Bốn bậc thánh gồm: Thanh văn, Duyên giác (Bích-chi Phật), Bồ-tát và Phật — bốn quả vị giác ngộ theo trình tự sâu cạn khác nhau.

Về vị trí giáo lý, khái niệm này gắn liền với học thuyết mười pháp giới được khai triển đặc biệt trong tông Thiên Thai, nhấn mạnh rằng mười cảnh giới ấy không chỉ là nơi chốn mà còn là mười trạng thái tâm mà mỗi niệm đều có thể hiển hiện.

Dễ nhầm: “Tứ thánh” ở đây là Thanh văn – Duyên giác – Bồ-tát – Phật trong mười pháp giới, khác với “tứ thánh quả” của hàng Thanh văn (Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán); cần xem ngữ cảnh để khỏi lẫn. A-tu-la tuy có phước báo nhưng vẫn thuộc cõi phàm, không phải bậc thánh.