Thập địa
Sanskrit: daśabhūmi
Mười cấp bậc tu chứng cao của Bồ tát trên đường đến quả Phật, mỗi địa là một tầng giác ngộ và công hạnh sâu hơn.
Thập địa là mười địa vị tu chứng cao của hàng Bồ tát trên con đường tiến đến quả vị Phật. “Địa” được ví như mặt đất nuôi lớn vạn vật — mỗi địa là một nền tảng vững chắc để Bồ tát phát triển trí tuệ, từ bi và công hạnh ngày càng rộng lớn.
Gốc từ: “Thập” (十) là mười; “địa” (地) là đất, địa vị, tầng bậc. Tiếng Phạn daśabhūmi: daśa là mười, bhūmi là đất, cấp địa. Bản kinh nói rõ về các địa này là Thập Địa kinh (Daśabhūmika).
Mười địa lần lượt là: Hoan Hỷ địa (vui mừng khi chứng nhập), Ly Cấu địa (lìa nhơ nhiễm), Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, và sau cùng là Pháp Vân địa (trí tuệ và công đức bao trùm như mây pháp che mát muôn loài). Từ Hoan Hỷ địa trở đi, Bồ tát đã chứng một phần chân lý và bước vào hàng thánh vị, nguyện độ chúng sinh không mỏi.
Liên hệ: Thập địa gắn với việc hành lục độ (sáu hạnh ba-la-mật) và giữ vững Bồ đề tâm — tâm nguyện thành Phật để cứu độ tất cả.
Dễ nhầm: Có người tưởng thập địa là mười thứ bậc dễ đạt như cấp lớp ở trường. Thực ra mỗi địa biểu thị một chặng tu chứng sâu xa, trải vô lượng công hạnh; đây là cảnh giới của bậc đại Bồ tát, nhắc ta nuôi chí nguyện lớn chứ không phải để so đo địa vị.