Viên đốn chỉ quán
Pháp tu thiền định và quán chiếu trọn vẹn, nhanh chóng của tông Thiên Thai, ngay nơi cảnh hiện tiền mà thấy được thật tướng trung đạo.
Viên đốn chỉ quán là pháp tu nòng cốt của tông Thiên Thai, được trình bày trong tác phẩm Ma-ha chỉ quán của đại sư Trí Khải. Đây là pháp chỉ quán (định và tuệ song tu) ở mức tròn đầy (viên) và nhanh chóng, trực tiếp (đốn), khác với lối tu tiệm thứ qua từng bậc.
Gốc từ: “Viên” là tròn đầy, viên mãn; “đốn” là mau chóng, tức khắc; “chỉ” (śamatha) là dừng lặng — định; “quán” (vipaśyanā) là soi chiếu — tuệ. Hợp lại: pháp định–tuệ viên mãn, trực ngộ.
Đặc trưng của viên đốn chỉ quán là ngay nơi một niệm, một cảnh hiện tiền mà quán chiếu thật tướng, thấy rõ trung đạo — pháp vốn chẳng phải có chẳng phải không. Hành giả không cần lìa bỏ cảnh để tìm chân lý ở đâu xa, mà quán ngay cảnh ấy là không – giả – trung đầy đủ trong một niệm (nhất tâm tam quán). Đây là đỉnh cao thực hành của giáo lý viên dung Thiên Thai.
Trong thực hành: Người tu duyên vào một đối tượng (như chính tâm niệm đang khởi), vừa giữ tâm lặng (chỉ) vừa soi rõ tánh không và lý trung đạo của nó (quán), không rơi vào trầm lặng cũng không tán loạn.
Dễ nhầm: “Đốn” (nhanh, trực tiếp) nói về tính chất viên mãn của pháp quán chứ không có nghĩa là tu qua loa, chứng đắc dễ dàng. Pháp viên đốn đòi hỏi căn cơ và công phu sâu, không phải con đường tắt cho người sơ cơ buông lơi.