Tịch Thiên
Sanskrit: Śāntideva
Vị luận sư Phật giáo Ấn Độ để lại tác phẩm nổi tiếng dạy về con đường thực hành của người phát tâm cứu giúp muôn loài.
Tịch Thiên là một luận sư Phật giáo Ấn Độ thời trung đại, được biết đến nhiều nhất qua tác phẩm Nhập Bồ Tát Hạnh (còn dịch là Bồ Tát Hạnh Luận) — một trong những trước tác Đại thừa được yêu thích và trì tụng rộng rãi nhất, đặc biệt trong truyền thống Phật giáo Tây Tạng. Ông trình bày con đường tu của người phát tâm Bồ-tát bằng giọng văn vừa nghiêm cẩn vừa tha thiết, gần gũi với người thực hành.
Gốc từ: Tên Phạn Śāntideva ghép từ śānti (tịch tĩnh, an lạc) và deva (vị trời, bậc tôn quý), dịch nghĩa Hán–Việt là Tịch Thiên, hàm ý “vị trời của sự an tĩnh”.
Nhập Bồ Tát Hạnh triển khai tuần tự các đề mục cốt lõi của Đại thừa: phát Bồ-đề tâm, giữ tâm tỉnh giác, tu lục độ (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), trong đó chương về nhẫn nhục và chương về trí tuệ tánh Không (theo lập trường Trung quán) được xem là tinh túy. Tác phẩm gắn liền tư tưởng từ bi với cái nhìn về tánh Không, cho thấy lòng thương và trí tuệ không tách rời.
Ví dụ: Một ý tưởng quen thuộc trong sách là phép hoán đổi mình và người: tập xem nỗi khổ của người khác như của chính mình, từ đó lòng vị tha trở nên tự nhiên thay vì gượng ép.
Dễ nhầm: Tịch Thiên (Śāntideva) là tác giả Nhập Bồ Tát Hạnh, không phải Tịch Hộ (Śāntarakṣita) — vị luận sư cũng thuộc dòng Trung quán nhưng là người khác và sống ở giai đoạn khác. Hai tên Hán–Việt gần giống nên dễ lẫn.