Viên Chiếu
Thiền sư đời Lý thuộc dòng Vô Ngôn Thông, nổi tiếng về tài ứng đối thiền cơ và thi kệ.
Viên Chiếu là một Thiền sư Việt Nam thời nhà Lý, thuộc thiền phái Vô Ngôn Thông — một trong những dòng thiền lớn của Phật giáo Đại Việt. Tiểu sử và ngữ lục của ngài được ghi lại trong sách Thiền Uyển Tập Anh, bộ sử thiền quý giá của Phật giáo Việt Nam. Ngài nổi tiếng là người tinh thông kinh luận, đặc biệt giỏi về phép ứng đối thiền cơ và sáng tác thi kệ hàm súc.
Gốc từ: “Viên Chiếu” (圓照) nghĩa là sự soi chiếu tròn đầy, trọn vẹn — chỉ trí tuệ giác ngộ chiếu khắp không thiếu sót. Đây là đạo hiệu, không phải tên thế tục của ngài.
Trong dòng chảy Phật giáo Lý–Trần, các thiền sư như Viên Chiếu vừa là bậc tu hành chứng ngộ, vừa là nhà văn hóa đóng góp cho đời sống tinh thần và văn học dân tộc. Ngữ lục của ngài lưu lại nhiều cặp vấn đáp giữa thầy và trò, trong đó ngài thường dùng hình ảnh thiên nhiên, ẩn dụ thi ca để chỉ thẳng vào chân tâm, gợi mở chỗ ngộ thay vì giảng giải dài dòng — đúng tinh thần “bất lập văn tự, trực chỉ nhân tâm” của Thiền tông.
Ví dụ: Khi có người hỏi về Phật, về đạo, ngài thường đáp bằng những câu kệ giàu hình tượng tự nhiên, buộc người hỏi phải tự thầm ngộ chứ không trao sẵn câu trả lời khái niệm.
Dễ nhầm: Tên “Viên Chiếu” cũng là đạo hiệu của một số vị tăng khác trong lịch sử Phật giáo; khi nói đến Viên Chiếu đời Lý cần gắn với thiền phái Vô Ngôn Thông và sách Thiền Uyển Tập Anh để tránh nhầm lẫn.