Lậu hoặc

Lậu hoặc là một tên gọi của phiền não — những thứ ô nhiễm trong tâm như tham, sân, si khiến chúng sinh mãi trôi lăn trong sinh tử. Hình ảnh “rò rỉ” gợi ý rằng chừng nào tâm còn những lỗ rò này, ta còn liên tục tạo nghiệp và tái sinh.

Gốc từ: Lậu (漏) nghĩa là rò rỉ, chảy ra; hoặc (惑) nghĩa là mê lầm, mê hoặc. Tiếng Pāli āsava (Sanskrit āsrava) vốn chỉ thứ chất chảy ra, ngấm rỉ — được dùng ẩn dụ cho những dòng phiền não ngấm ngầm làm hư hoại tâm.

Kinh điển thường kể ba lậu: dục lậu (rò rỉ do tham đắm dục lạc), hữu lậu (do bám chấp sự tồn tại, muốn tiếp tục có mặt) và vô minh lậu (do si mê, không thấy sự thật). Mục tiêu tu tập là làm cho các lậu này khô cạn. Khi dứt sạch hoàn toàn thì gọi là lậu tận, và bậc đạt được lậu tận chính là A-la-hán — đã giải thoát, không còn tái sinh.

Ví dụ: Như một chiếc thùng thủng đáy, dù đổ nước vào bao nhiêu cũng cạn dần. Tâm còn lậu hoặc thì công đức, an lạc cũng dễ rò rỉ qua những phản ứng tham–sân hằng ngày.

Dễ nhầm: “Lậu hoặc” không phải một loại phiền não riêng biệt nào đó, mà là cách gọi chung mang tính ẩn dụ cho phiền não nói chung dưới góc nhìn “rò rỉ giữ ta trong luân hồi”.