Phạm Thiên
Pāli: Brahmā · Sanskrit: Brahmā
Vị vua đứng đầu các cõi trời thuộc Sắc giới. Trong kinh điển, vị này được kể là người đã thỉnh cầu Đức Phật đem giáo pháp ra giảng dạy cho thế gian.
Phạm Thiên là danh xưng chỉ vị thiên vương đứng đầu cõi trời Sắc giới trong vũ trụ quan Phật giáo. Trong kinh điển, Phạm Thiên (cụ thể là vị Sahampati) nổi tiếng với vai trò thỉnh Phật chuyển pháp luân sau khi Ngài vừa thành đạo.
Gốc từ: “Phạm” phiên âm và dịch ý từ Brahmā (Phạn/Pāli), gắn với nghĩa “thanh tịnh, ly dục”; “thiên” là cõi trời, hàng trời. “Phạm Thiên” tức vị trời thanh tịnh ngự ở cõi thiền sắc giới.
Trong tư tưởng Phật giáo, Phạm Thiên được đặt lại vị trí so với Bà-la-môn giáo: tuy là bậc trời cao quý, có phước báo và thọ mạng rất lớn, vị ấy vẫn nằm trong vòng luân hồi, chưa phải đấng sáng tạo tối cao hay giải thoát rốt ráo. Giai thoại Phạm Thiên thỉnh Phật thuyết pháp thể hiện ý nghĩa: chánh pháp quý báu đến mức ngay hàng chư thiên cao nhất cũng tha thiết cầu thỉnh, đồng thời khẳng định lòng bi mẫn của Phật khi nhận lời vì lợi ích chúng sinh.
Ví dụ: Truyền thống kể rằng sau khi thành đạo, Đức Phật cân nhắc vì pháp thâm sâu khó hiểu; bấy giờ Phạm Thiên Sahampati hiện đến khẩn cầu Ngài vì “có những chúng sinh ít bụi trong mắt” mà thuyết pháp, và Phật đã nhận lời.
Dễ nhầm: Phạm Thiên trong Phật giáo không phải là một vị Thượng đế sáng tạo và cai quản muôn loài như quan niệm hữu thần; vị ấy vẫn là chúng sinh trong luân hồi, hưởng phước cõi trời rồi vẫn chịu vô thường.