Ngũ thừa

Ngũ thừa là năm “cỗ xe” (thừa = phương tiện chuyên chở) trong giáo pháp, mỗi cỗ xe đưa người tu đến một mục tiêu tương ứng với căn cơ và nguyện vọng của họ. Đây là cách phân loại giúp thấy đạo Phật có nhiều tầng bậc, đáp ứng nhiều hạng người. Năm thừa gồm: nhân thừa, thiên thừa, Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ tát thừa.

Gốc từ: “Thừa” (乘) nghĩa là cỗ xe, phương tiện chuyên chở. Hình ảnh chiếc xe gợi ý mỗi pháp môn là một phương tiện “chở” người tu vượt qua, đến đích đã định.

Cụ thể: nhân thừa lấy năm giới làm nền, hướng đến giữ được thân người, sống thiện lành. Thiên thừa tu thập thiện và thiền định, hướng đến cảnh giới chư thiên an vui. Hai thừa này còn ở trong vòng luân hồi. Thanh văn thừa tu Tứ Diệu Đế, cầu quả A la hán, thoát khổ sinh tử. Duyên giác thừa quán Mười hai nhân duyên mà tự giác ngộ. Bồ tát thừa phát Bồ đề tâm, tu sáu ba la mật, nguyện thành Phật để cứu độ muôn loài. Cách phân chia này cho thấy lộ trình từ làm người tốt, đến giải thoát cá nhân, rồi đến hạnh nguyện rộng lớn cứu đời.

Ví dụ: Có thể hình dung như những chuyến xe đi xa gần khác nhau: xe gần đưa ta sống tử tế đời này, đời sau; xe xa hơn đưa ta ra khỏi vòng khổ; xe lớn nhất chở được nhiều người cùng đến bờ giác.

Dễ nhầm: Năm thừa không phải năm tôn giáo hay năm con đường đối nghịch, mà là các bước có thể nương nhau. Nhân thừa, thiên thừa tuy chưa đưa đến giải thoát rốt ráo nhưng vẫn là nền tảng đạo đức cần thiết, không bị xem nhẹ.