Kinh Giải Thâm Mật

Kinh Giải Thâm Mật là một bộ kinh Đại thừa được xem là nền tảng kinh điển của Duy thức học (Du-già hành tông). Nội dung kinh trình bày những điểm giáo lý sâu kín về tâm thức, về cách sự vật hiện hữu và về tiến trình tu chứng, qua hình thức Phật giải đáp câu hỏi của các Bồ Tát.

Gốc từ: Tên Sanskrit Saṃdhinirmocana gồm saṃdhi (chỗ kết nối, ý nghĩa thâm sâu, mật ý) và nirmocana (mở ra, cởi gỡ); dịch sang Hán–Việt thành “Giải Thâm Mật”, nghĩa là mở bày những ý nghĩa sâu kín.

Kinh nêu học thuyết tam tánh (biến kế sở chấp, y tha khởi, viên thành thật) và tam vô tánh tương ứng, nhằm dung hòa giữa lời dạy “các pháp đều không” và sự hiện hữu của tâm thức. Kinh cũng đề ra thuyết tam thời chuyển pháp luân, sắp xếp các thời thuyết pháp của Phật và xem giáo nghĩa Duy thức là thời thứ ba “liễu nghĩa”. Khái niệm a-đà-na thức, gắn với a-lại-da thức, cũng được nhắc tới ở đây.

Ví dụ: Khi bàn về thiền, kinh phân tích chỉ (an định) và quán (quán chiếu), trở thành tài liệu tham chiếu cho nhiều luận giải tu tập về sau.

Dễ nhầm: Thuyết tam thời trong kinh là một cách phân loại theo quan điểm Duy thức, không phải bảng niên đại lịch sử các bài giảng. Các tông phái khác, như Trung quán, có cách sắp xếp và đánh giá khác về cái gọi là “liễu nghĩa”.