Câu Xá Luận
Sanskrit: Abhidharmakośa
Bộ luận căn bản hệ thống hóa giáo lý A-tỳ-đàm, được xem là cẩm nang nền tảng để nghiên cứu các pháp và vũ trụ quan Phật giáo.
Câu Xá Luận là một bộ luận quan trọng do Bồ-tát Thế Thân (Vasubandhu) trước tác, hệ thống hóa và tổ chức lại toàn bộ giáo lý A-tỳ-đàm của Thuyết nhất thiết hữu bộ. Tên đầy đủ Hán dịch là A-tỳ-đạt-ma Câu-xá luận.
Gốc từ: Phạn ngữ Abhidharmakośa gồm abhidharma (A-tỳ-đạt-ma, luận về các pháp) + kośa (kho tàng, vỏ bọc). “Câu-xá” là phiên âm của kośa, nên tên luận có nghĩa “kho tàng của A-tỳ-đàm”.
Trong lịch sử Phật giáo, Câu Xá Luận được tôn là một trong những bộ luận nền tảng nhất để học pháp tướng và vũ trụ quan của Phật giáo bộ phái: phân tích bảy mươi lăm pháp, cấu trúc các cõi (tam giới), nghiệp, tùy miên, hiền thánh và đạo quả. Tác phẩm phần kệ trình bày quan điểm Hữu bộ, nhưng phần văn xuôi giải thích lại nhiều lần phê bình theo lập trường Kinh lượng bộ, cho thấy tư duy độc lập của Thế Thân.
Liên hệ: Tại Đông Á, Câu Xá Luận từng làm cơ sở cho cả một tông phái nghiên cứu (Câu Xá tông) và đến nay vẫn là giáo trình kinh điển để bước vào A-tỳ-đàm.
Dễ nhầm: Câu Xá Luận không phải kinh do Phật thuyết mà là luận do Thế Thân soạn; “Câu Xá” là phiên âm “kho tàng”, không phải tên người hay địa danh. Cũng cần phân biệt với Đại Tỳ-bà-sa luận mà nó tóm lược và phản biện.