Càn-thát-bà

Càn-thát-bà là tên phiên âm chỉ một loại thần nhạc của cõi trời, được mô tả là chuyên tấu âm nhạc cúng dường chư thiên và chư Phật. Loài này được xếp trong Thiên long bát bộ — tám nhóm chúng phi nhân (không phải người) thường hộ trì Phật pháp và xuất hiện trong các pháp hội theo kinh điển.

Gốc từ: Sanskrit Gandharva, Pāli Gandhabba, có liên hệ với chữ gandha (hương thơm). Đặc điểm truyền thuyết là loài này không ăn thịt, chỉ “ăn hương” (hưởng mùi hương) để sống, nên tên gọi gắn với hương. Hán–Việt phiên âm thành “càn-thát-bà”, còn dịch nghĩa là “hương ấm” hay “tầm hương thần”.

Trong vũ trụ quan Phật giáo, càn-thát-bà thường đi cùng các loài như khẩn-na-la (thần ca hát) trong vai trò làm nhạc nơi cõi trời, gắn với vị thiên chủ Đế Thích. Sự có mặt của các loài này trong kinh nhấn mạnh rằng giáo pháp được muôn loài, kể cả chúng phi nhân, tôn kính và hộ trì. Hình ảnh “thành Càn-thát-bà” (lâu đài huyễn ảo trong không trung) còn được dùng làm ẩn dụ cho sự vật như huyễn, không thật có.

Ví dụ: Khi kinh điển nói “thành Càn-thát-bà”, đó là ví các pháp như tòa lâu đài hiện ra chập chờn nơi chân trời — trông như thật mà không có thực thể, để nhắc về tánh huyễn của vạn vật.

Dễ nhầm: Càn-thát-bà không phải một vị thần độc nhất hay một vị Phật, mà là tên một loại chúng sinh. Cũng đừng nhầm với các loài khác trong tám bộ chúng như long (rồng) hay dạ-xoa.