Siểm

Siểm là một tâm sở bất thiện thuộc nhóm tiểu tùy phiền não trong phân tích Duy thức. Bản chất của siểm là sự nịnh hót, quanh co, giả dối: người mang tâm siểm khéo léo che giấu lỗi của mình bằng lời nói uốn éo, hoặc tâng bốc, lấy lòng người khác để mưu cầu lợi ích hay tránh bị trách phạt. Đó là một thứ bất chính trong cách ứng xử, làm mất sự ngay thẳng của tâm.

Gốc từ: Chữ Hán “siểm” (諂) nghĩa là nịnh bợ, dua nịnh. Tiếng Sanskrit śāṭhya mang nghĩa giả dối, xảo trá, không thật thà.

Trong hệ thống tâm sở, các phiền não nhỏ (tùy phiền não) là những “nhánh con” sinh ra từ gốc tham–sân–si. Siểm thường đi đôi với cuống (lừa dối, làm ra vẻ có đức mình không có). Hai tật này được nêu riêng vì chúng âm thầm phá hoại sự chân thật — một phẩm chất nền tảng của người tu. Một nội tâm đầy siểm khúc thì khó tiếp nhận lời chỉ dạy đúng đắn, vì luôn bận che đậy và làm vừa lòng người khác.

Ví dụ: Một người làm sai nhưng thay vì nhận lỗi lại khéo léo khen ngợi cấp trên, lái câu chuyện sang hướng khác để người ta quên đi sai sót của mình — đó là biểu hiện của tâm siểm.

Dễ nhầm: Siểm không đồng nghĩa với sự lễ phép hay lời khen chân thành. Khen ngợi đúng và tôn trọng người khác là điều tốt; siểm là khi lời lẽ ấy giả dối, có mưu đồ, nhằm che giấu lỗi hoặc trục lợi.