Thành sở tác trí

Thành sở tác trí là một trong bốn trí của quả vị Phật theo giáo lý Duy thức, được chuyển hóa (chuyển thức thành trí) từ năm thức trước (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân thức). Trí này có công năng thành tựu mọi sự nghiệp lợi ích cho hữu tình.

Gốc từ: “Thành sở tác” (成所作) nghĩa là “thành tựu những việc cần làm” — thành (làm xong, thành tựu) + sở tác (việc được làm). Phạn ngữ kṛtyānuṣṭhāna-jñāna: kṛtya (việc cần làm) + anuṣṭhāna (thực hiện) + jñāna (trí).

Trong học thuyết chuyển thức thành trí, tám thức của phàm phu khi giác ngộ chuyển thành bốn trí: năm thức trước chuyển thành Thành sở tác trí; ý thức (thức thứ sáu) chuyển thành Diệu quan sát trí; thức mạt-na (thứ bảy) chuyển thành Bình đẳng tánh trí; thức a-lại-da (thứ tám) chuyển thành Đại viên cảnh trí. Thành sở tác trí ứng với phương diện hành động: nhờ trí này, chư Phật thị hiện vô số phương tiện, hóa thân, ứng cơ độ sinh khắp các cõi.

Liên hệ: Trí này thường được liên hệ với hóa thân Phật — phương diện hiện thân hành hóa giữa chúng sinh, đối lại với các trí thiên về phương diện chứng ngộ nội tâm.

Dễ nhầm: Thành sở tác trí chuyển từ năm thức giác quan, không phải từ ý thức (đó là Diệu quan sát trí); cần phân biệt rõ trong bốn trí. “Thành sở tác” nói về công năng làm lợi lạc, không nên hiểu là “tạo tác nghiệp” theo nghĩa phàm phu.