Phát Bồ-đề tâm
Sanskrit: bodhicitta-utpāda
Khởi tâm nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh, điểm khởi đầu của con đường Bồ-tát.
Phát Bồ-đề tâm là việc khởi lên tâm nguyện cầu đạt Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (quả vị Phật) vì lợi ích và sự giải thoát của tất cả chúng sinh. Đây được xem là khởi điểm và là cốt tủy của Bồ-tát đạo trong Phật giáo Đại thừa.
Gốc từ: “Bồ-đề” là phiên âm bodhi (sự giác ngộ); “tâm” là tâm/ý nguyện. Bodhicitta-utpāda = “sự phát khởi (utpāda) tâm Bồ-đề”. “Phát” (發) nghĩa là khởi lên, dấy lên.
Bồ-đề tâm thường được nói gồm hai phương diện: tâm đại bi muốn cứu độ chúng sinh, và tâm đại trí hướng đến giác ngộ viên mãn. Phát Bồ-đề tâm không phải một ý nghĩ thoáng qua, mà là một nguyện lực nền tảng định hướng toàn bộ sự tu hành của Bồ-tát qua vô lượng hành động lợi tha (lục độ, tứ nhiếp pháp). Có phát tâm này, người tu mới chính thức bước vào dòng Bồ-tát và hướng tới quả Phật.
Trong thực hành: Nhiều nghi thức Đại thừa mở đầu bằng việc phát nguyện và tứ hoằng thệ nguyện (“chúng sinh vô biên thệ nguyện độ…”) như cách nuôi dưỡng và tái khẳng định Bồ-đề tâm.
Dễ nhầm: Phát Bồ-đề tâm không chỉ là cầu giác ngộ cho riêng mình. Điểm cốt lõi phân biệt nó với phát tâm Thanh văn là chí nguyện vì tất cả chúng sinh, gắn liền lòng đại bi với trí tuệ.