Tứ đại bộ châu
Sanskrit: Catur-dvīpa
Bốn vùng đất lớn nằm bốn phương quanh núi Tu Di theo vũ trụ quan Phật giáo, trong đó loài người ở châu phía nam.
Tứ đại bộ châu là bốn châu lớn nằm ở bốn phương quanh núi Tu Di (Sumeru) theo vũ trụ quan truyền thống của Phật giáo. Bốn châu gồm: Đông Thắng Thần châu (phương đông), Nam Diêm Phù Đề (phương nam), Tây Ngưu Hóa châu (phương tây) và Bắc Câu Lô châu (phương bắc). Mỗi châu có hình dạng, đặc điểm con người và tuổi thọ khác nhau theo mô tả trong kinh luận.
Gốc từ: “Tứ” là bốn, “đại” là lớn, “bộ châu” là vùng đất, hòn châu (đảo lục địa). Sanskrit catur-dvīpa: catur (bốn), dvīpa (châu, đảo). “Diêm Phù Đề” (Jambudvīpa) lấy tên theo cây Diêm-phù (jambu) — một loại cây được nói là mọc ở châu này.
Trong vũ trụ quan ấy, Nam Diêm Phù Đề chính là cõi mà loài người chúng ta sinh sống và là nơi chư Phật xuất hiện giáo hóa. Bốn châu, núi Tu Di, các tầng trời và biển bao quanh hợp thành một “thế giới”; vô số thế giới như thế hợp thành đại thiên thế giới — cho thấy tầm nhìn rộng lớn của Phật giáo về vũ trụ, làm nền cho giáo lý luân hồi trong ba cõi.
Ví dụ: Khi kinh nói chư Phật thị hiện nơi “Nam Diêm Phù Đề”, có thể hiểu nôm na là các Ngài xuất hiện ngay trong thế giới loài người chúng ta đang sống.
Dễ nhầm: Không nên đọc Tứ đại bộ châu như một bản đồ địa lý khoa học hiện đại để rồi bác bỏ. Đây là vũ trụ quan biểu tượng và truyền thống, có giá trị diễn đạt cấu trúc các cõi và thân phận chúng sinh, không nhằm tranh luận với địa lý – thiên văn ngày nay.