Lòng tham không đáy

“Lòng tham không đáy” là cách nói hình tượng để chỉ tâm tham luôn khao khát chiếm hữu mà không bao giờ thỏa mãn. Như một cái giếng không có đáy, đổ bao nhiêu vào cũng không đầy; người bị tham dẫn dắt có được rồi lại muốn thêm, đạt rồi vẫn thấy thiếu, nên khổ não cứ nối tiếp.

Gốc từ: “Không đáy” lấy hình ảnh chiếc thùng hay giếng thủng đáy, đổ mãi không đầy, để mô tả tính chất vô tận của lòng tham.

Trong giáo lý, tham là một trong tam độc (tham, sân, si) — ba gốc rễ phiền não trói buộc chúng sinh trong luân hồi. Đức Phật chỉ rõ rằng tham ái (taṇhā) là nguyên nhân của khổ trong Tứ Diệu Đế: chính sự khát khao không ngừng đối với dục lạc, đối với hiện hữu, đã thắp lên ngọn lửa bất an trong tâm. “Lòng tham không đáy” vì thế là minh họa sống động cho cơ chế của khổ: càng đuổi theo, càng xa sự an ổn.

Ví dụ: Hình ảnh loài ngạ quỷ (quỷ đói) trong kinh điển, với cái bụng to mà cổ họng nhỏ như cây kim, ăn bao nhiêu cũng không no, là biểu tượng cho quả báo và bản chất của lòng tham không đáy.

Liên hệ: Pháp đối trị tham là tri túc (biết đủ) và hạnh bố thí. Người biết đủ thì dù có ít vẫn thấy an vui, còn người tham thì dù giàu sang vẫn nghèo trong tâm.

Dễ nhầm: Cần phân biệt giữa tham và ước muốn lành mạnh. Mong cầu tiến bộ, nuôi chí nguyện tu học hay làm điều thiện không phải là tham. Tham là sự bám víu, chiếm hữu ích kỷ và mất quân bình; còn nguyện vọng thiện hướng tới lợi mình lợi người thì được khuyến khích.