Lục tức

Lục tức là học thuyết của tông Thiên Thai trình bày sáu cấp độ “tức Phật” — sáu mức độ trên hành trình một chúng sinh dần nhận ra và viên mãn Phật tánh sẵn có nơi mình. Sáu bậc đi từ lý thuyết đến thực chứng, giúp người tu định vị mình đang ở đâu mà không kiêu mạn cũng không tự ti.

Gốc từ: “Lục tức” (六即) gồm lục (sáu) và tức (chính là, ngay là); cả cụm hàm ý “sáu phương diện mà chúng sinh vốn chính là Phật”.

Sáu cấp gồm: lý tức (về nguyên lý ai cũng sẵn Phật tánh); danh tự tức (nhờ nghe pháp, biết tên gọi và nghĩa lý); quán hạnh tức (bắt đầu thực hành quán chiếu); tương tợ tức (đạt được trạng thái gần giống chứng ngộ); phần chứng tức (chứng từng phần chân lý); và cứu cánh tức (giác ngộ viên mãn, thành Phật trọn vẹn). Học thuyết này gắn với tư tưởng cốt lõi của Thiên Thai rằng tất cả chúng sinh vốn đủ Phật tánh, tu hành chỉ là làm hiển lộ điều sẵn có.

Ví dụ: Một người mới nghe pháp mà hiểu “mình có khả năng thành Phật” đã ở bậc danh tự tức, dù chưa thực sự chứng ngộ.

Dễ nhầm: “Lý tức Phật” nghĩa là về mặt nguyên lý đã là Phật, không có nghĩa người phàm hiện tại đã giác ngộ. Phải qua thực hành mới đạt các bậc sau; lẫn lộn hai điều này dễ sinh ngã mạn.