Quá đường
Nghi thức thọ trai trong chánh niệm tại trai đường của thiền môn, có quán tưởng và chú nguyện trước khi ăn.
Quá đường là nghi thức thọ trai (dùng bữa) trong chánh niệm tại trai đường của thiền môn. Đây không phải bữa ăn tùy tiện, mà là một thời khóa tu tập: chư Tăng cùng ngồi, giữ im lặng và oai nghi, có quán tưởng và chú nguyện trước khi ăn, ăn trong tỉnh giác.
Gốc từ: “Quá đường” (過堂) nghĩa đen là đi qua / vào trai đường để thọ thực theo nghi thức chung của chúng, phân biệt với việc ăn riêng lẻ.
Tinh thần cốt lõi của quá đường nằm ở Ngũ quán — năm điều quán tưởng khi ăn: xét công sức làm ra thức ăn; xét đức hạnh của mình có xứng nhận hay không; giữ tâm tránh lỗi, nhất là tham; coi thức ăn như thuốc trị bệnh đói gầy; và nhận thức ăn là để thành tựu đạo nghiệp. Nhờ vậy, bữa ăn trở thành dịp thực tập chánh niệm, biết ơn và thiểu dục, thay vì chỉ thỏa mãn vị giác.
Trong thực hành: Tại nhiều thiền viện, quá đường có nghi thức cúng dường, xuất sinh (san sẻ một phần cho chúng sinh khác), và dùng bát đũa theo phép tắc nhất định để giữ trang nghiêm, tỉnh thức.
Dễ nhầm: Quá đường không phải là một “bữa tiệc chay” hay sự câu nệ hình thức rườm rà; mục đích là đưa chánh niệm vào việc ăn, nuôi thân để hành đạo, chứ không phải để hưởng thụ hay phô trương nghi lễ.