Phá tham (Phá thoại đầu)
Khoảnh khắc khối nghi trong tham thiền bất chợt vỡ tung, hành giả bừng sáng nhận ra bản tánh.
Phá tham (còn gọi phá thoại đầu) chỉ khoảnh khắc trong pháp tham thiền của Thiền tông, khi khối nghi tình ôm ấp bấy lâu bất chợt tan vỡ, khiến hành giả bừng ngộ, trực nhận bản tánh (kiến tánh). Đây là cao trào của công phu khán thoại đầu.
Gốc từ: “Phá” (破) là vỡ, phá tan; “tham” ở đây chỉ việc “tham cứu” thoại đầu (như câu “niệm Phật là ai?”). “Phá tham” tức khối tham cứu - nghi tình bị phá vỡ, thông suốt. “Thoại đầu” là câu thoại được dùng làm đề mục tham cứu.
Trong pháp môn tham thoại đầu, hành giả ôm chặt một câu nghi vấn không lời giải đáp, nuôi lớn nghi tình cho đến khi tâm dồn nén đến cùng cực rồi đột nhiên “vỡ”. Đó không phải là tìm ra một câu trả lời bằng suy nghĩ, mà là sự buông sạch vọng tâm để thực tại tự hiển lộ. Phương pháp này gắn liền với tinh thần Thiền tông “trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật”.
Ví dụ: Cổ đức ví nghi tình như con muỗi đậu trên trâu sắt: cắm hết sức bình sinh vào một chỗ; khi dồn đến tận cùng mà “đâm thủng”, chính là lúc phá tham.
Dễ nhầm: Phá tham không phải là một “phép màu” tự nhiên đến, cũng không phải hễ ngồi lâu là được. Nó là kết quả của công phu nghi tình chân thật và liên tục; cầu mong cảnh giới hay tự cho mình đã ngộ là chướng ngại lớn trên đường tu.