Vạn pháp giai không
Mọi sự vật hiện tượng đều không có một cái lõi thật cố định, đều do duyên mà thành.
Vạn pháp giai không là một mệnh đề cốt lõi trong giáo lý Bát-nhã của Phật giáo Đại thừa, khẳng định rằng tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, tâm lý lẫn vật chất) đều “không”, tức không có tự tánh độc lập, thường hằng.
Gốc từ: Vạn pháp là muôn pháp, hết thảy mọi hiện tượng; giai là đều, tất cả; không dịch từ chữ śūnya, nghĩa là rỗng không, trống rỗng về tự tánh. Cả câu: muôn pháp thảy đều là không.
Chữ không ở đây không có nghĩa là “không tồn tại” hay hư vô, mà chỉ rằng mọi pháp do duyên sinh: chúng có mặt nhờ vô số điều kiện hội đủ, nên không có một cái lõi riêng tự nó tồn tại mãi mãi. Đây chính là tinh thần Tâm Kinh: “sắc tức thị không, không tức thị sắc”. Hiểu được vạn pháp giai không giúp hành giả buông bỏ chấp ngã, chấp pháp, từ đó vơi bớt khổ đau do bám víu.
Ví dụ: Một chiếc bàn gỗ tưởng là một vật chắc thật, nhưng nó chỉ là gỗ, đinh, công thợ và cách ta gọi tên hợp lại; tách các duyên ấy ra thì “chiếc bàn” không còn ở đâu cả. Đó là một cách cảm nhận tính không.
Dễ nhầm: Không nên hiểu “giai không” là phủ nhận sự hiện hữu của thế giới, dẫn đến tiêu cực, buông xuôi. Phật giáo gọi cách hiểu lệch này là “chấp không”, còn nguy hiểm hơn chấp có. Tính không và sự vận hành của nhân quả, duyên khởi vẫn song hành: pháp tuy không tự tánh nhưng vẫn hiện hành rõ ràng.