Thiền phái Lâm Tế
Một trong những dòng thiền lớn và có ảnh hưởng lâu dài nhất, nổi tiếng với lối tiếp dẫn quyết liệt.
Thiền phái Lâm Tế là một tông phái lớn của Thiền tông Trung Hoa, do thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền (mất năm 866) khai sáng, lấy tên theo viện Lâm Tế nơi ngài trụ trì. Đây là một trong Ngũ gia (năm nhà) của Thiền tông, và là dòng có sức sống mạnh mẽ, lan rộng nhất, truyền sang Việt Nam, Nhật Bản (Rinzai) và nhiều nơi khác.
Gốc từ: “Lâm Tế” (臨濟) là tên ngôi viện bên bến sông nơi thiền sư Nghĩa Huyền hoằng pháp; về sau dùng làm tên tông phái và tên gọi tôn xưng chính vị tổ.
Đặc trưng của Lâm Tế là cơ phong mạnh mẽ, dùng tiếng hét (hát) và cây gậy (bổng) đánh để cắt đứt dòng suy nghĩ phân biệt của người học, khiến họ buông bặt vọng tưởng mà trực nhận bản tâm. Lối tiếp dẫn này nhắm thẳng vào việc đập vỡ chấp trước của lý trí, đề cao kiến tánh ngay nơi đời sống. Phái Lâm Tế cũng phát triển hệ thống công án để khảo nghiệm và khai mở sự ngộ.
Ví dụ: Câu nói nổi tiếng gắn với tông phong này là “gặp Phật giết Phật, gặp Tổ giết Tổ” — không phải dạy bạo lực, mà nhắc người tu đừng bám víu vào bất kỳ hình tướng hay khái niệm nào, kể cả ý niệm về Phật, để tâm được hoàn toàn tự do.
Dễ nhầm: Tiếng hét và gậy đánh dễ bị hiểu là thô bạo; thực ra đó là phương tiện thiện xảo, tùy cơ duyên người học, nhằm khai ngộ chứ không phải hành hạ. Tại Việt Nam, Lâm Tế là một trong những dòng truyền thừa phổ biến nhất ở nhiều chùa miền Trung và miền Nam.