Minh tâm kiến tánh
Làm sáng tỏ tâm mình và thấy được bản tánh — cốt tủy chứng ngộ của Thiền tông.
Minh tâm kiến tánh nghĩa là làm sáng tỏ tâm mình và trực tiếp thấy được bản tánh chân thật vốn có nơi mỗi người — đây được xem là cốt tủy chứng ngộ của Thiền tông. “Minh tâm” là dẹp bớt mây mù vọng tưởng; “kiến tánh” là nhận ra bản tâm trong sáng vốn chưa từng mất.
Gốc từ: “minh” (明) là sáng, làm sáng tỏ; “tâm” (心) là tâm; “kiến” (見) là thấy; “tánh” (性) là bản tánh, tự tánh. Bốn chữ ghép lại: “làm sáng tâm, thấy tánh”. Đây là cách nói rút gọn cho yếu chỉ của Thiền — trực chỉ chân tâm.
Thiền tông tin rằng tánh giác này không phải tìm kiếm ở đâu xa hay do tích góp kiến thức mà thành, mà vốn sẵn nơi ta, chỉ bị che lấp bởi tham, sân và suy nghĩ rối ren. Tu tập là buông dần lớp che ấy để tâm tự hiển lộ, như lau bụi cho gương sáng trở lại.
Liên hệ: ý này gắn với giáo lý Phật tánh — khả năng giác ngộ sẵn có nơi mọi chúng sinh. Nó cũng thể hiện tinh thần Tuệ trong Giới–Định–Tuệ: không phải cộng thêm điều mới, mà là trí tuệ trực nhận thực tại như nó là, sau khi tâm đủ lắng.
Dễ nhầm: “thấy tánh” không phải là đạt được một trạng thái lạ lùng hay năng lực đặc biệt nào từ bên ngoài. Nó là nhận ra điều vốn đã có sẵn, gần ngay trước mắt mà ta cứ bỏ quên. Vì thế Thiền tông hay nói tu mà như không tu, đạt mà chẳng được gì mới — chỉ là về lại với cái tâm xưa nay vẫn thanh tịnh.