Sổ tức
Phép đếm hơi thở để nhiếp tâm — đếm từ một đến mười theo hơi thở vào ra rồi lặp lại.
Sổ tức là phép đếm hơi thở, một cách thực tập đơn giản để gom tâm tản mạn về một chỗ. Người tập đếm theo hơi thở vào ra, thường từ một đến mười, rồi quay lại đếm từ đầu. Mỗi khi tâm lạc đi theo suy nghĩ, ta nhẹ nhàng nhận ra và trở về với con số.
Gốc từ: “sổ” (數) nghĩa là đếm; “tức” (息) là hơi thở. “Sổ tức” đúng là “đếm hơi thở”. Đây là bước đầu trong phép “sổ tức quán”, thuộc pháp quán hơi thở mà truyền thống gọi là ānāpānasati (niệm hơi thở vào ra).
Ví dụ: lúc căng thẳng hay khó ngủ, bạn thử nhắm mắt, thở chậm và đếm từng hơi. Việc đặt tâm vào những con số đơn giản giúp dòng suy nghĩ lắng xuống, thân tâm dần ổn định và bình an hơn.
Liên hệ: sổ tức là cửa ngõ rèn định (samādhi) — đếm số chỉ là cái neo tạm để tâm khỏi tản mạn; khi tâm đã yên, người tu buông số mà chuyển sang “tùy tức” (theo dõi hơi thở) rồi các tầng quán sâu hơn. Đây cũng là một cách thực hành chánh niệm rất nền tảng.
Trong thực hành: đừng cố thở thật sâu hay ép buộc; chỉ cần thở tự nhiên và đếm nhẹ nhàng. Nếu lỡ quên mất đang đếm tới số mấy, cũng không sao — đó là chuyện bình thường, chỉ cần mỉm cười rồi bắt đầu lại từ một. Chính việc kiên nhẫn quay về sau mỗi lần xao lãng mới là phần rèn luyện quý giá nhất, chứ không phải đếm cho thật “đúng”.