Nam Tuyền

Nam Tuyền (Nam Tuyền Phổ Nguyện) là một thiền sư lừng danh sống vào đời Đường ở Trung Hoa, thuộc dòng thiền của Mã Tổ Đạo Nhất. Ngài tu trên núi Nam Tuyền nên lấy đó làm tên, sống đời giản dị, tự cày ruộng nuôi chúng. Ngài là thầy của Triệu Châu — một trong những thiền sư có ảnh hưởng bậc nhất sau này — và để lại nhiều mẩu đối đáp được đời sau ghi lại làm công án.

Gốc từ: “Nam Tuyền” (南泉) nghĩa đen là “suối phương nam”, vốn là tên ngọn núi nơi ngài trụ trì, về sau thành danh hiệu của ngài.

Trong lịch sử Thiền tông, Nam Tuyền tiêu biểu cho phong cách dùng lời nói và hành động bất ngờ để cắt đứt lối suy nghĩ phân biệt của học trò. Nổi tiếng nhất là công án “Nam Tuyền chém mèo”: khi hai nhóm tăng tranh cãi về một con mèo, ngài giơ mèo lên thách ai nói được một câu khế hợp thì cứu được nó. Công án này được dùng để chỉ thẳng vào sự bế tắc của tư duy nhị nguyên, chứ không phải để cổ vũ bạo lực với sinh vật.

Ví dụ: Câu nói nổi tiếng của ngài “Bình thường tâm là đạo” nhắc rằng sự giác ngộ không nằm ở đâu xa, mà ngay trong việc ăn cơm, uống nước, đi đứng hằng ngày.

Dễ nhầm: Công án “chém mèo” không nên hiểu theo nghĩa đen như một lời tán thành sát sinh; trong nhà thiền nó là một phương tiện gây “chấn động” để phá chấp.