Tự tánh
Pāli: sabhāva · Sanskrit: svabhāva
Quan niệm cho rằng mỗi sự vật có một bản chất riêng, độc lập và bất biến; Trung quán bác bỏ điều này để chỉ ra tánh không.
Tự tánh là khái niệm chỉ một bản chất cố hữu, riêng biệt và tồn tại độc lập được cho là nằm sẵn trong mỗi sự vật, khiến vật đó “là chính nó” mà không cần dựa vào cái gì khác. Trong tư tưởng A-tỳ-đàm, nhiều pháp được mô tả qua tự tánh đặc trưng của chúng; nhưng đây là điểm mà tư tưởng Trung quán đặt lại vấn đề.
Gốc từ: Sanskrit svabhāva, Pāli sabhāva, ghép từ sva (tự, của riêng nó) và bhāva (thể tánh, sự tồn tại). Hán–Việt dịch là “tự tánh” (tánh có sẵn nơi tự thân).
Bồ tát Long Thọ trong Trung Luận lập luận rằng vì mọi pháp đều sinh khởi do duyên khởi (do điều kiện và quan hệ), nên không pháp nào có tự tánh độc lập, bất biến. Việc phủ định tự tánh chính là nội dung của tánh không: “không” ở đây là không có tự tánh, chứ không phải không hiện hữu. Đây là then chốt để hiểu giáo lý Đại thừa và để tránh hai cực đoan chấp “có thật” hoặc “hư vô”.
Ví dụ: Ngọn lửa không có “tự tánh lửa” riêng: nó cần nhiên liệu, oxy và nhiệt. Rút đi các duyên ấy thì không còn lửa — nên lửa hiện hữu nhưng không độc lập.
Dễ nhầm: Phủ định tự tánh không có nghĩa là “không có gì cả”. Sự vật vẫn hiện hữu và vận hành theo nhân duyên; chỉ là chúng không có một lõi cố định, tự tồn tại tách rời mọi điều kiện.